Geen plaats in de herberg?

Ik kreeg een mooie reactie en vraag naar aanleiding van de studie over de Migdal Eder. De vraag gaat in op de herberg die we teruglezen in het evangelie van Lukas: “Die toren was toch geen hok van de herbergier?”
In dit artikel ga ik in hoe we dat zouden kunnen lezen…!

Ik kreeg een mooie reactie en vraag naar aanleiding van de studie over de Migdal Eder1. De vraag gaat in op de herberg die we teruglezen in het evangelie van Lukas:

Die toren was toch geen hok van de herbergier?

…nog wel één vraag: het lijkt een heilige bijzondere plaats, die plek. Maar hoe verhoudt zich dat tot de herbergier die geen plaats had, maar enkel in zijn stal/schuur? Met andere woorden: die toren was toch van de priesters en niet een hok van de herbergier? Kan je dat uitleggen?

Reactie op ‘Het torenhoge teken van de kerstkribbe’

De herbergier

De herbergier die hier wordt genoemd, komt uit het vers dat we lezen in Lukas:

6 En het geschiedde, toen zij daar waren, dat de dagen vervuld werden dat zij baren zou,
7 en zij baarde haar eerstgeboren Zoon, wikkelde Hem in doeken en legde Hem in de kribbe, omdat er voor hen geen plaats was in de herberg.

Lukas 2:6-7 (HSV)

Om alles in een grotere context te plaatsen, wil ik niet gelijk op de herbergier ingaan, maar allereerst naar een andere vraag kijken.

Waarom moesten Jozef en Maria naar Bethlehem?

Maria woont in Nazareth op het moment dat de engel haar komt aankondigen dat zij een goddelijke geboorte mag verwachten2.

De Messias moet in Bethlehem worden geboren.

Maar tegelijkertijd weten we ook dat de Messias in Bethlehem moet worden geboren3 en niet in Nazareth. Maria zal dus op enig moment op reis moeten gaan naar Bethlehem.

En, zoals is geprofeteerd, precies op het moment dat de geboorte zal gaan plaatsvinden, zijn Jozef en Maria in Bethlehem. Er zijn uitleggers die zeggen dat dit komt omdat Judea is ingelijfd bij de provincie Syrië, waardoor de gouverneur Cyrenius (of ook wel ‘Quirinius’) een volkstelling wil uitvoeren. Tegelijkertijd lijkt dit om verschillende redenen niet te passen4. Hoe dan ook, de aanleiding voor de reis naar Bethlehem is de volkstelling van keizer Augustus:

1 En het geschiedde in die dagen dat er een gebod uitging van keizer Augustus dat heel de wereld ingeschreven moest worden.
2 Deze eerste inschrijving vond plaats toen Cyrenius over Syrië stadhouder was.

Lukas 2:1-2 (HSV)

Lukas vertelt dat Jozef en Maria hiervoor naar de stad van hun voorouder David moeten gaan. Maar waar in Bethlehem precies hun verblijfplaats is, wordt er niet bij verteld.

Ieder naar zijn eigen stad

Er zijn in de tekst een aantal aanwijzingen hoe we dit nu allemaal zouden kunnen uitleggen.

De eerste aanwijzing is dat iedereen naar ‘zijn eigen stad’ moet gaan:

3 En ze gingen allen op weg om ingeschreven te worden, ieder naar zijn eigen stad.

Lukas 2:3 (HSV)

Jozefs familie heeft van geslacht op geslacht het erfdeel van David overgeërfd.

In plaats van dat Lukas hier bedoelt dat Jozef hier vanwege zijn verre voorouder David naartoe vertrekt, zou het ook aannemelijk kunnen zijn dat Jozef naar zijn eigen stad reist. Oftewel: Jozef, of in ieder geval zijn familie, komt zélf uit Bethlehem. Jozefs familie heeft van geslacht op geslacht het erfdeel van David overgeërfd.

Van Maria weten we zeker dat Nazareth haar woonplaats is, maar van Jozef horen we als eerste dat Bethlehem ‘zijn eigen stad’ is. Vandaar dat hij daar moet zijn voor de volkstelling.

Zijn ondertrouwde vrouw

Een tweede aanwijzing zou kunnen zijn dat Maria hier als ‘ondertrouwde vrouw’ wordt genoemd:

5 om ingeschreven te worden met Maria, zijn ondertrouwde vrouw, die zwanger was.

Lukas 2:5 (HSV)

Het is goed mogelijk dat Jozef zich in Nazareth heeft verloofd (bij zijn schoonfamilie, helemaal naar joods gebruik), om daarna naar zijn familie in Bethlehem te gaan om daar te gaan trouwen.

Toren van de priesters of een hok van de herbergier?

Nu we iets meer achtergrond hebben, kunnen we door naar de eigenlijke vraag:

Hoe verhoudt de Migdal Eder zich tot de herbergier die geen plaats had, maar enkel in zijn stal/schuur?

De vraag suggereert dat we uit het tekstdeel ‘omdat er voor hen geen plaats was in de herberg’ de conclusie kunnen trekken dat er sprake is van een herberg en herbergier én dat hij degene is die een alternatief heeft geboden aan Jozef en Maria. Biedt hij zijn stal of schuur aan uit medelijden met de hoogzwangere Maria?

Maar, zoals we zojuist hebben bekeken: áls Jozef al naar zijn eigen familie zou gaan, waarom kloppen ze dan eerst bij een herbergier aan?

Waarom kloppen ze eerst bij een herbergier aan?

En daarbij: Bethlehem was een klein dorpje en het ligt voor de hand dat daar helemaal geen herberg is geweest, zeker omdat Bethlehem niet op een belangrijke route lag.

De vraag is dan wat hier nou echt wordt bedoeld. Het Griekse woord dat hier voor herberg wordt gebruikt is ‘katalyma’5.

In de eerste eeuw wonen veel mensen in huizen met één kamer, meestal met een aparte ruimte waar de dieren kunnen overnachten. Sommige families wonen in grotere huizen met een aangrenzende kamer die ze gebruiken voor gasten en vermaak. In tegenstelling tot de woonvertrekken van de familie, kunnen gasten deze extra kamer (katalyma) bezoeken of slapen zonder last te hebben van de geluiden en geuren van de dieren.

Een betere vertaling is een eetzaal of gastenruimte.

Een ‘katalyma’ (of ‘kataluma’) is dus een ruimte die mensen kunnen huren voor een speciale gelegenheid. Een betere vertaling is een eetzaal of gastenruimte. Hetzelfde woord wordt in twee evangeliën gebruikt voor de eetzaal waar Jezus Zijn laatste Pesachmaaltijd met zijn discipelen viert:

14 en waar hij ook naar binnen gaat, zeg daar tegen de heer des huizes: De Meester zegt: Waar is de eetzaal waar Ik het Pascha met Mijn discipelen eten zal?

Markus 14:14 (HSV)

11 En u zult tegen de heer des huizes zeggen: De Meester zegt u: Waar is de eetzaal waar Ik het Pascha met Mijn discipelen eten zal?

Lukas 22:11 (HSV)

Een ‘echte’ herberg vinden we terug in het verhaal van de Barmhartige Samaritaan:

34 En hij ging naar hem toe, verbond zijn wonden en goot er olie en wijn op. Hij tilde hem op zijn eigen rijdier, bracht hem naar een herberg en verzorgde hem.

Lukas 10:34 (HSV)

In het Grieks staat daar ‘pandocheion’6, een publiek huis voor het ontvangen van gasten. En in deze ‘pandocheion’ kun je een echte herbergier terugvinden. In een ‘katalyma’ dus niet.

Conclusie

Zoals in ieder dorp is de kans groot dat iemand (en dus misschien zelfs familie van Jozef) een kamer of ruimte vrij heeft waar toevallige bezoekers of vreemdelingen kunnen overnachten. Vanwege de volkstelling is Jozef naar Bethlehem getrokken om zich te laten registreren en het is goed mogelijk dat ook anderen dat hebben gedaan. Het is erg aannemelijk dat al deze gastenverblijven al overvol zijn van alle mensen die hebben geluisterd naar de oproep om zich te laten registreren. Hoe dan ook: Jozef en Maria kunnen daar niet overnachten en moeten een andere plek zoeken.

Het blijft gissen waar Jezus exact is geboren.

Daarna blijft het gissen waar Jezus exact is geboren. De meeste uitleggers geven aan dat Jozef en Maria dan bij de familie in de gezamenlijke ruimte zijn gebleven, grenzend aan waar de dieren slapen. En wanneer Jezus wordt geboren, legt Maria Hem in de kribbe (de voedertrog), precies daar in het huis van de familie.

In de laatste studie geef ik een alternatief met de Migdal Eder. Zou het kunnen dat Jezus, het Lam Gods7, is geboren op de plek waar ook de gebruikelijk offerlammeren worden voorbereid?

Het torenhoge teken van de kerstkribbe

Meer weten over die Migdal Eder? Ga dan snel hier naar de studie!

Voetnoten

  1. Zie de studie ‘Het torenhoge teken van de kerstbribbe
  2. 26 In de zesde maand werd de engel Gabriël door God gezonden naar een stad in Galilea, waarvan de naam Nazareth was,

    Lukas 1:26 (HSV)
  3. 1 En u, Bethlehem-Efratha,
    al bent u klein om te zijn onder de duizenden van Juda,
    uit u zal Mij voortkomen
    Die een Heerser zal zijn in Israël.
    Zijn oorsprongen zijn van oudsher,
    van eeuwige dagen af.

    Micha 5:1 (HSV)
  4. Meer hierover vind je hier https://nl.wikipedia.org/wiki/Publius_Sulpicius_Quirinius
  5. Strongs G2646
  6. Strongs G3829
  7. 29 De volgende dag zag Johannes Jezus naar zich toe komen en hij zei: Zie het Lam van God, Dat de zonde van de wereld wegneemt!

    Johannes 1:29 (HSV)

2 reacties

Geef een antwoord